"ย้อนอดีตเจริญกรุง ตอนที่ 6 ศาลเจ้าแม่ตะเคียนทอง"
วันเสาร์ที่ 9 พฤษภาคม 2553 ณ ห้องสมุดสวนหนังสือเจริญกรุง
โดยวิทยากร คุณสร้อยฟ้า นิตยพัฒนากร
เลขาประธานกรรมการ ชุมชนศาลเจ้าแม่ตะเคียนทอง
อดีตสะพานยาวบ้านใหม่
ถนน เจริญกรุงเมื่อครั้งอดีตเป็นถนนที่มีคลองจากแม่น้ำลอดผ่านถนนเข้ามาในซอย สะพานยาว เดิมซอยจะเป็นคลองข้างหนึ่งส่วนอีกข้างจะเป็นสะพานไม้แผ่น ยาวตั้งแต่หน้าปากถึงท้ายซอย บ้านเดิมส่วนใหญ่จะปลูกผักและเป็นสวนผลไม้ เช่น กล้วย,มะม่วง,มะพร้าวและชมพู่ ผู้คนส่วนใหญ่จะพายเรือจะพายเรือเก็บผลไม้ไปขายที่ตลาดปากคลอง สมัยนั้นน้ำในคลองยังใสสะอาดมีปลาและกุ้งแวกว่าย เด็กๆ ยังกระโดดเล่นในคลองอย่างสนุกสนาน บ้านเรือนยังไม่มากนัก บ้านแต่ละหลังจะอยู่ห่างๆกันบ้านส่วนใหญ่จะเป็นบ้านไม้ชั้นเดียวธรรมชาติแสน ร่มรื่น ในพ.ศ.2514 โดยประมาณ ทางราชการก็เริ่มทำถนนตอนมาเรื่อยๆจนเสร็จสิ้นเมื่อประมาณพ.ศ.2519
กลุ่มผู้ให้ข้อมูล
1.คุณตาแป๊ะฮ้อ แซ่อึ้ง อายุ 80 ปี
2.คุณยายเพ็ญศรี เนืองหรรษา อายุ 80 ปี
3.คุณยายหวาน ร้านขายดอกไม้ปากซอย
4.คุณกิตติ ลิมปกาญจน์เวช (ประธานชุมชน)
5.คุณวันชัย เย็นนิรันดร์ (รองประธาน)
6.คุณแน่งน้อย ตัณฑลวรกุล
สู่ปัจจุบัน
ผู้คนเริ่มเข้ามาอยู่และสร้างบ้านเรือนอยู่อย่างแออัดมีทั้งโรงเรียน,ร้าน ค้าและชุมชน ซึ่งเกิดขึ้นในซอยนี้ถึง 3 ชุมชน เริ่มตั้งแต่โรงเรียนเพาะปัญญา ชุมชนศาลเจ้าแดงซึ่งได้ตั้งขึ้นมาเพราะได้เกิดเพลิงไหม้ครั้งใหญ่ ปีพ.ศ.2541 เผาชุมชนวอดวายไปกว่า 40 หลังคาเรือนสำนักงานทรัพย์สินได้เข้ามาจัดระเบียบชุมชน ดดยมีการวางแผนให้เป็นระเบียบและมีสัญญาเช่า เดิมทีบ้านเรือนของชาวบ้านเป็นไม้ไผ่ และเกิดไฟไหม้บ่อย ชาวบ้านจึงไปบนบานกับศาลพระภูมิให้ช่วยคุ้มภัย ซึ่ไฟก็ดับลงอย่างปาฏิหาริย์ พระภูมิแห่งนี้จึงเป็นที่เคารพนับถือของชาวบ้าน ชาวบ้านจึงสร้างศาลให้ใหญ่แล้วทาสีแดง จึงเป็นที่มาของชื่อ “ศาลเจ้าแดง” โดยในวันที่ 13 ธันวาคม ของทุกปีจะมีการจัดงานเฉลิมฉลองสินค้าโอทอปของชุมชนคือ ต่อเรือจำลอง ซึ่งประธานชุมชนคือ นายฮังจั้ว เป็นผู้ประกอบ และยังรับสอน ถ่ายทอดความรู้เรื่องการต่อเรือให้กับผู้ที่สนใจอีก ต่อมาก็จะเป็น “ชุมชนศาลเจ้าแม่ตะเคียนทอง” การร่วมมือก่อตั้งชุมชนสาเหตุเพราะเกิดเพลิงไหม้บ่อยมากจากละแวกข้างๆ ชุมชน จึงมีความคิดเห็นว่าควรที่จะจัดตั้งชุมชน โดยความร่วมมือของดิฉัน,คุณกิตติ,คุณสมาน,คุณไข,คุณจำลอง,คุณฝ้ายและคุณ ไพโรจน์ ทุกคนรวบรวมรายชื่อบ้านเลขที่ในการจัดตั้งและได้เป็นชุมชนเมื่อ พ.ศ.2544 โดยประกาศแต่งตั้งจากสำนักงานเขตบางคอแหลม ตามระเบียบกรุงเทพมหานคร ว่าด้วยกรรมการชุมชน พ.ศ.2534 คณะกรรมการในครั้งนั้นจะช่วยกันเรี่ยไรเงินบริจาคเพื่อซื้อเครื่องมือดับ เพลิงแบบรถเข็นไว้ที่ชุมชน กิจกรรมของชุมชนที่คณะกรรมการจัดขึ้นทุกปีก็จะมีปีใหม่ ทำบุญเลี้ยงพระ วันเด็กแจกของขวัญเลี้ยงไอศกรีม วันสงกรานต์รดน้ำดำหัวผู้สูงอายุ วันเฉลิมฉลองพระชนม์พรรษาจุดเทียนชัยถวายพระพรช่วงค่ำ และยังมีอีกหลายกิจกรรมที่จัดขึ้น ในชุมชนยังเปิด “ศูนย์สุขภาพชุมชน” ของกทม. เปิดบริการจ่ายยาวัดความดัน ชั่งน้ำหนักวัดส่วนสูง เจาะเลือดตรวจน้ำตาลในเลือด โดยตัวของดิฉันเอง ศูนย์ของเราจะมี อสส.อยู่ 5 คน อยู่ประจำศูนย์ 4 คน อสส.จะคอยให้คำแนะนำหรือลงสำรวจลูกน้ำยุงลาย หยอดโปลิโอในชุมชนส่งต่อศูนย์ในกรณีที่เป็นมาก
ความเป็นมาของศาลเจ้าแม่ตะเคียนทอง
เดิมทีมีขอนไม้ลอยน้ำไปมาตรงหัวมุมซอย(ที่ปัจจุบันศาลเจ้าแม่ตั้งอยู่) ก็จะมีชาวบ้านเก็บขึ้นมาวางไว้ที่มุม ชาวบ้านเรียกที่ตรงนั้นว่า “ปุงเต้า”แล้วก็มีคนมากราบไหว้ ประมาณปี พ.ศ.2514 ได้เกิดเพลิงไหม้ขึ้น ชาวบ้านต่างพากันบนบานศาลกล่าวต่อขอนไม้ที่วางตั้งไว้ให้ไฟทีไหม้อยู่ดับลง แล้วปาฏิหาริย์ก็เกิดขึ้นจริงทุกครั้งที่ไฟไหม้ก็ดับลง สร้างความเชื่อมั่นและศรัทธาให้กับชาวบ้านทั่วไป จนต้องตั้งศาลให้และได้อันเชิญไม้ตะเคียนขึ้นบนศาล
งานประจำปีในวันอาทิตย์ เดือน มีนาคม ของทุกปีก็จะมีการตั้งเครื่องเซ่น รำละครถวาย มีการทำบุญเลี้ยงพระเพล ชุมชนจะอยู่ตัดถนนและตลาด ช่วงเช้าจะมีคนมากมายต่อจากชุมชนก็จะเป็น “ชุมชนโรงเจ”
ประวัติย่อของชุมชนเท่าที่ได้ข้อมูลมา ผู้ก่อตั้งเป็นอาจารย์ “ปึงหน่อยเม้ง” ปัจจุบันท่านก็อายุเกือบ 100 ปีแล้ว อยู่แยกบางขวาง ผู้ก่อตั้งมาจากเมืองจีนค้าขายเล็ก ๆ น้อย ๆ ต่อมามีอาจารย์เข้าทรงคือ “เจ้าฮุกโจ้” และมีลูกศิษย์เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ จึงก่อตั้งโรงเจนี้ขึ้นมา โดยผู้ก่อตั้งไม่แต่งงานกินเจมาตั้งแต่เล็ก ต่อมาอาจารย์ย้ายไปตั้งโรงเจใหม่ที่เจริญกรุง 79 ชื่อ “โรงเจหลุยกิมกี่” และเปลี่ยนมาเป็นมูลนิธิ “เหลี่ยมเม้ง” รวมก่อตั้งมาแล้วกว่า 40 ปี มีกิจกรรมเทกระจาด,แจกข้าวสารอาหารแห้ง,กินเจและมีงิ้ว 10 คืน มีพิธีไหว้เจ้าแม่กวนอิมปีละ 3 ครั้ง ที่ชุมชนจะมีรถดับเพลิงประจำไว้และมีหน่วย อ.พ ประจำอยู่ หัวหน้าชุมชนคือนายสีลม ศริแก้ว ต่อมาก็จะเป็นชุมชนร่วมใจพัฒนาซึ่งเป็นชุมชนใหญ่อยู่เกือบท้ายซอย จะเป็นชุมชนบ้านไม้มีคนอาศัยอยู่ค่อนข้างหนาแน่น ด้วยเหตุนี้จึงมักจะเกิดเพลิงไหม้บ่อย เลยมีการรวมตัวเพื่อที่จะได้เป็นชุมชนที่แยกออกมาจากชุมชนวัดพระยาไกรระยะ 3 ประธานชุมชนคือนายแสวง เข่งดี เมื่อเดินต่อมาอีกก็จะมองเห็นโรงพยาบาล “โรคปอด” ซึ่งเดี๋ยวนี้ได้ย้ายไปที่... ส่วนที่อยู่ก็จะเป็นบางส่วนยังคงเปิดรับรักษา “วัณโรค”อยู่ และนี้คือบางส่วนของซอยสะพานยาวบ้านใหม่ในยุคปัจจุบันที่เปลี่ยนไป
ตั้งชุมชนศาลเจ้าแม่ตะเคียนทอง
ซอยเจริญกรุง 85 ถนนเจริญกรุง แขวงวัดพระยาไกร เขตบางคอแหลม กทม.
พื้นที่ตั้งและอาณาเขตที่ตั้ง มีพื้นที่ประมาณ 8 ไร่
ทิศเหนือ ติดต่อกับ ซอยเจริญกรุง 79
ทิศใต็ ติดต่อกับ ชุมชนโรงเจ
ทิศตะวันออก ติดต่อกับ ….....
ทิศตะวันตก ซอยเจริญกรุง 85
สภาพการครอบครองที่ดิน ประชาชนส่วนใหญ่เช่าที่ดินทรัพย์สินปลูกบ้าน บางส่วนเช่าบ้านอยู่อาศัย
สภาพ ทางกายภาพ เป็นชุมชนขนาดเล็ก ซึ่งมีความเป็นอยู่ค่อนข้างแออัดบ้านส่วนใหญ่ด้านหน้าเป็นตึกแถว มีทางเดินเท้าเป็นคอนกรีตเสริมเหล็กมีทางระบายน้ำ ไฟฟ้าภายในบ้านส่วนใหญ่มีมิเตอร์เป็นของตนเอง เป็นบ้านเช่าส่วนใหญ่ บ้านอยู่อาศัยน้อย
โครงสร้างประชากร มีจำนวนประชากร 100 หลัง จำนวนครอบครัว 150 ครอบครัว มีประชากร 600 คน เป็นชาย 260 คน เป็นหญิง 340 คน
อาชีพ ประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพรับจ้าง รองลงมาค้าขายและเป็นแม่บ้าน
ศาสนา ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธ
การ จัดตั้ง กำหนดเป็นชุมชนตามระเบียบกรุงเทพมหานครว่าด้วยกรรมการชุมชน พ.ศ.2535 ตามประกาศกรุงเทพมหานคร ลงวันที่ มิถุนายน พ.ศ.254...
ประธานกรรมการชุมชน
นายกิตติ ลิมป์กาญจนเวช ประธาน
นายวันชัย เย็นนรินทร์ รองประธาน
นางสร้อยฟ้า นิตยพัฒนากร เลขา
นางมาลี เชี่ยวชาญวิชาเวท เหรัญญิก
นายหิรัญ ธรรมวงค์ ประชาสัมพันธ์
นายชรัชชัย วิลาศรี นายทะเบียน
นางฝ้าย ชอนไชสง ปฏิคม
ถอดเทปโดย คุณกุลวรางค์ ฤทธิเดช บรรณารักษ์ สวนหนังสือเจริญกรุง ; เผยแพร่ เมื่อวันที่ 23 มิถุนายน 2552.
